Өсімдіктер жинақтары мен ботаникалық коллекциялар.

Дендрологиялық парктер

Дендрологиялық парктерде ғылыми және ағарту мақсаттары үстем; шектеулер парк ережелеріне сәйкес белгіленеді.

Нысандар

Сипатталған нысандар

Щучинск қаласындағы дендрологиялық парк

Республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи-қорық қоры нысаны; Ақмола облысы, Бурабай ауданы, Щучинск — Щучье көлі жағасындағы террассаларда.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Щучинск қаласындағы дендропарк — республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи-қорық қоры нысаны. Ол 2006 жылғы Үкімет қаулысымен мемлекеттік табиғи-қорық қорының республикалық маңызы бар объектілері тізіміне «ерекше ғылыми және тарихи-мәдени мәні бар өсімдіктер дүниесінің бірегей дара нысаны» ретінде енгізілген. Дендропарк Казахский ғылыми-зерттеу орман шаруашылығы және агроорманмелиорация институтының қарауында және сүректі өсімдіктерді интродукциялау бойынша ғылыми нысан ретінде пайдаланылады. Сонымен бірге 2018 жылғы ғылыми негіздемеде оның құқықтық мәртебесін толыққанды мемлекеттік дендрологиялық парк деңгейіне көтеру ұсынылғаны көрсетілген, яғни ашық деректерде оның қазіргі ресми атауы мен функционалдық мәртебесі арасында белгілі бір айырмашылық бар.

Географиялық орналасуы мен ауданы

Дендропарк Ақмола облысы, Бурабай ауданы, Щучинск қаласының солтүстік-шығыс бөлігінде, Щучье көлі жағасындағы үш табиғи террасада орналасқан. Ғылыми негіздемеде ол Көкшетаудан шамамен 70 км қашықта екені және 2010 жылдан бері дендропаркке қызмет көрсету үшін 31,69 гектар жер телімі пайдаланылатыны көрсетілген. Тарихи тұрғыдан алғанда, дендропаркке алғашқыда 44,3 гектар жер бөлінген, бірақ қазіргі пайдаланылатын аумағы 31,69 гектар болып берілген.

Ерекшелігі, тарихы және коллекциясы

Щучинск дендропаркының басты ерекшелігі — Солтүстік Қазақстан жағдайында жергілікті флораға жатпайтын ағаш-бұта өсімдіктерін сынау, жерсіндіру және ғылыми тұрғыдан зерттеу қызметін атқаруында. Ол 1961 жылы профессор В. М. Савичтің жетекшілігімен құрылған, ал алғашқы кезеңде мұнда 175 интродуцент түрі отырғызылған. Өсімдіктер кварталдар бойынша жүйелік принциппен орналастырылған: бір туыс не бір тұқымдасқа жататын түрлер бір жерге шоғырландырылып, ландшафтық стильде топтастырылған. Бұл дендропаркті жай ғана жасыл аймақ емес, ғылыми-тәжірибелік коллекциялық нысан ретінде сипаттайды. Өсімдік жамылғысында қарағай, қайың, терек сияқты аймаққа тән түрлермен қатар интродуценттер де мол кездеседі. Ресми және ғылыми материалдарда емен, ұсақжапырақты жөке, ағаш тәрізді орман жаңғағы, Зибольд жаңғағы, Недзвецкий алмасы, жылтыр ырғай, казак аршасы, тасты қарақат, алтынтамыр, маралтамыр және Марьин тамыры аталады. Парк аумағындағы негізгі екпелердің жасы қазір 50 жылдан асқаны, көптеген түрлердің сапалы тұқым беріп, өздігінен көбею қабілетін көрсететіні жазылған. Сондықтан бұл дендропарк ағаш және бұта өсімдіктерінің генофондысын сақтау, жаңа түрлерді интродукциялау, қалаларды көгалдандыруға жарамды түрлерді іріктеу және экологиялық-ағартушылық жұмыс жүргізу тұрғысынан маңызды.

Щучинск, Научный, Саумалкөл — үш дендрологиялық парк

Бір облыс аумағындағы үш бөлек дендрологиялық нысан: ғылыми құжаттама деңгейі әртүрлі, бірақ ортақ мақсат — ағаш-бұта дүниесін сақтау мен таныстыру.

Облыс туралы

Щучинск нысаны салыстырмада

Щучинск қаласындағы дендропарк — осы үшеуінің ішіндегі ең жақсы құжатталған және ғылыми тұрғыдан ең қалыптасқан нысан. Ол Щучинскідегі Щучье көлі маңында орналасқан, 1961 жылы ағаш-бұта өсімдіктерін интродукциялау және зерттеу мақсатында құрылған. Алғашында 44,3 га жерде ұйымдастырылып, қазір шамамен 31,69 га аумақты қамтиды. Бұл дендропарк республикалық маңызы бар табиғи-қорық қоры нысаны ретінде аталады және мұнда жергілікті түрлермен қатар емен, жөке, Зибольд жаңғағы, Недзвецкий алмасы, казак аршасы секілді көптеген интродуцент өсімдіктер өсірілген. Сондықтан Щучинск дендропаркының басты маңызы — ғылыми зерттеу, интродукция, өсімдік генқорын сақтау және көгалдандыру ісіне үлес қосу. Толық сипаттама жоғарыдағы «Щучинск қаласындағы дендрологиялық парк» карточкасында берілген.

Научный ауылы (Шортанды ауданы)

Шортанды ауданының Научный ауылындағы дендропарк туралы ашық ресми мәлімет әлдеқайда шектеулі. Картографиялық сервистерде ол «Дендропарк» ретінде нақты көрсетіледі, яғни мұндай нысанның бар екені расталады, бірақ оның ресми мәртебесі, нақты ауданы немесе толық дендрологиялық коллекциясы ашық дереккөздерде толық берілмеген. Сондықтан бұл нысанды ғылыми жұмыста ағаш-бұта өсімдіктері шоғырланған жергілікті дендрологиялық және рекреациялық аймақ ретінде сақтықпен сипаттаған дұрыс.

Саумалкөл (Айыртау филиалы)

Саумалкөл жақтағы дендрологиялық парк туралы ресми әрі пайдалы дерек «Көкшетау» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің сайтында бар. Онда бұл нысан Айыртау филиалы аумағында, Сырымбет–Түкті орманшылығының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқаны, шамамен жүз жылдық тарихы бары және алғашқы екпелер 1904–1905 жылдары отырғызылғаны жазылған. Қазіргі кезде мұнда 30-дан астам ағаш-бұта түрі кездеседі: қарағай, шырша, балқарағай, қайың, көктерек, татар үйеңкісі, тал, шегіршін және басқа түрлер өседі. Саумалкөл маңындағы дендропарктың ерекшелігі — оның ұлттық парк аумағындағы табиғи-танымдық нысан әрі туристік маршруттың бір бөлігі болуы.

Қорытынды салыстырма

Жалпы алғанда, бұл үш дендрологиялық паркке ортақ сипат — олардың бәрі ағаш және бұта өсімдіктерін сақтау, жерсіндіру, таныстыру және экологиялық-ағартушылық қызмет атқарады. Айырмашылығы — Щучинск дендропаркы ғылыми-интродукциялық нысан ретінде анағұрлым жүйелі қалыптасқан, Саумалкөл жақтағы дендропарк тарихи-туристік және табиғи-танымдық маңызымен ерекшеленеді, ал Научный ауылындағы дендропарк бойынша ашық дерек әзірге шектеулі.