Жекелеген объектілер мен учаскелерді қорғау.

Қорықша

Қорықшалар белгілі бір табиғи нысандарды сақтауға бағытталған, режим қорыққа қарағанда кейде жұмсақ болуы мүмкін, бірақ әлі де қатаң шектеулер қолданылады.

Нысандар

Сипатталған нысандар

Атбасар мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Республикалық маңызы бар зоологиялық мемлекеттік табиғи қаумал. Ақмола облысының Атбасар ауданында, ресми дерек бойынша 75 100 га.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Атбасар мемлекеттік табиғи қаумалы — республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи қаумал, түрі бойынша зоологиялық ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Ол республикалық маңызы бар ЕҚТА-ның ресми тізіміне енгізілген және Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің қарауындағы нысандар қатарына жатады.

Орналасуы мен ауданы

Қаумал Ақмола облысының Атбасар ауданында орналасқан. Қазіргі ресми тізімдерде оның ауданы 75 100 гектар деп көрсетіледі. Бұған дейінгі және қазіргі құқықтық құжаттарда да Атбасар қаумалының Атбасар ауданында орналасқаны және көлемі 75 100 га екені қайталанып беріледі.

Құрылу мақсаты

Атбасар қаумалы зоологиялық қаумал болғандықтан, оның негізгі мақсаты — жануарлар дүниесін және олардың табиғи мекен ету ортасын сақтау. «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» заңда мұндай аумақтардың биологиялық алуан түрлілікті, табиғи экологиялық жүйелерді және мемлекеттік табиғи-қорық қоры объектілерін қорғауға бағытталатыны көрсетілген. Сондықтан Атбасар қаумалының басты қызметі өңірдегі жануарлар дүниесін қорғау болып табылады.

Табиғи ерекшеліктері

Ресми кадастрлық сипаттамада Атбасар қаумалының жер бедері «жазық-жоталы» деп көрсетілген. Бұл оның негізінен жазық және сәл белесті дала ландшафтары таралған аумақта орналасқанын білдіреді. Ашық ресми дереккөздерде осы қаумалдың табиғи кешеніне кеңейтілген сипаттама аз берілгенімен, қолжетімді мемлекеттік құжаттар оның далалық-қыратты табиғи ортаға жататынын растайды.

Флорасы мен фаунасы

Негізгі жер бедері – жусан мен бетеге аралас бозды дала, қырат бөктерінің таулы-тасты бөлігі, сулы және сай-сала шалғындары. Онда өсімдіктерден: қау, итсигек, теріскен, сондай-ақ қалың қараған мен тобылғы, т.б. өседі. Қорықшаның жер бедері жануарлар үшін де қолайлы. Онда суыр, ор қоян, түлкі, қарсақ, қоныс аудару кезінде ақбөкен де тіршілік етеді. Құстардан қара және ақ қанатты бозторғайлар, дала құладыны, дуадақ, ақбас тырна, т.б. кездеседі. Дуадақ, ақбас тырна, жалбағай, тарғақ, т.б. сирек кездесетін құстар қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Қорықша аумағында аң аулауға тыйым салынған.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Атбасар мемлекеттік табиғи қаумалы Ақмола облысындағы республикалық маңызы бар зоологиялық қорықшалардың бірі ретінде өңірдің жануарлар дүниесін, олардың мекен ету, көбею және қоректену ортасын сақтауда маңызды рөл атқарады. Мемлекеттік табиғи қаумалдар Қазақстандағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады және биоалуантүрлілікті сақтау мен экологиялық тепе-теңдікті қамтамасыз етуге қызмет етеді.

«Восточный» мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Зоологиялық бағыттағы мемлекеттік табиғи қорықша; Ақмола облысында, Біржан сал ауданында, жалпы ауданы 99 471 га.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

«Восточный» мемлекеттік табиғи қаумалы — зоологиялық бағыттағы мемлекеттік табиғи қорықша. Ол ерекше қорғалатын табиғи аумақтар қатарына жатады және жануарлар дүниесін, сондай-ақ құнды өсімдік жамылғысын сақтауға бағытталған табиғат қорғау нысаны болып табылады.

Орналасуы мен ауданы

Қорықша Қазақстан Республикасының Ақмола облысында, бұрынғы Еңбекшілдер ауданы, қазіргі Біржан сал ауданы аумағында орналасқан. Оның жалпы ауданы 99 471 гектарды құрайды.

Құрылу мақсаты

Қорықшаны құрудың негізгі мақсаты — өңірдегі жануарлар дүниесін, сирек және жойылып кету қаупі бар өсімдіктерді, сондай-ақ табиғи экожүйелерді сақтау. Бұл аумақ зоологиялық қорықша болғанымен, оның табиғатты қорғаудағы маңызы өсімдік жамылғысын қорғаумен де тығыз байланысты.

Табиғи ерекшеліктері

«Восточный» қорықшасы Ақмола өңіріне тән дала және орманды-дала ландшафттары таралған аумақта орналасқан. Оның аумағы табиғи өсімдік қауымдастықтарының әртүрлілігімен ерекшеленеді. Қорықша шегінде сирек таралған және осы өңірге тән өсімдіктер сақталған, бұл оның табиғи кешендерінің бірегейлігін көрсетеді.

Флорасы мен фаунасы

Қорықша аумағында Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген 7 өсімдік түрі кездеседі. Олардың қатарына сарғылт құндызшөп (прострел желтоватый), ашық құндызшөп (прострел раскрытый), көктем жанаргүлі (адонис весенний), Еділ жанаргүлі (адонис волжский), будан пион, еңкейген қызғалдақ және қауырсынды селеу жатады. Сонымен қатар қорықша шегінде тек осы өңірге тән сирек өсімдік түрлері де анықталған: казак аршасы, ұсақ шілтергүл (рябчик малый), сібір ирисі және тасты қарақат. Зоологиялық қорықша ретінде бұл аумақ жануарлар дүниесін қорғауға арналғандықтан, оның фаунасы да табиғат қорғау тұрғысынан ерекше маңызға ие.

Табиғат қорғаудағы маңызы

«Восточный» мемлекеттік табиғи қаумалы Ақмола облысындағы биоалуантүрлілікті сақтауда маңызды рөл атқарады. Қорықша сирек өсімдіктердің таралу аймағын қорғауға, табиғи ландшафттарды сақтауға және жануарлардың мекен ету ортасын қорғауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар ол Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің қарамағында болады, бұл оның мемлекеттік деңгейде қорғалатынын көрсетеді.

Бұланды мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Республикалық зоологиялық мемлекеттік табиғи қаумал. Қазіргі ресми дерек бойынша Ақмола облысының Біржан сал ауданында, 47 076 га (ескі құжаттарда аудан мен аудан атауы басқа көрсетілген).

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Бұланды мемлекеттік табиғи қаумалы — республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи қаумал, түрі бойынша зоологиялық ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Қазіргі ресми тізімдерде ол дәл осы мәртебемен көрсетіледі және ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің қарауына жатады.

Орналасуы мен ауданы

Қазіргі ресми дерек бойынша қаумал Ақмола облысының Біржан сал ауданында орналасқан, жалпы ауданы 47 076 гектар. Сонымен бірге бұрынғы құжаттар мен өңірлік сипаттамаларда ол Еңбекшілдер ауданында орналасқан және ауданы 93,5 мың гектар деп берілген. Сондықтан жұмыста соңғы ресми нұсқа ретінде 47 076 га, Біржан сал ауданы деп көрсету дұрыс, ал ескі деректерде басқа көрсеткіштер болғанын ескертпе ретінде атап өтуге болады.

Құрылу мақсаты

Бұланды қаумалы зоологиялық қорықша болғандықтан, оның негізгі мақсаты — осы аумақтағы жануарлар дүниесін, олардың мекен ету ортасын және табиғи кешендерді сақтау. Өңірлік сипаттамада да қаумалдың міндеті сол аумақтағы өсімдік пен жануарлар дүниесін қорғау екені, сондықтан оның жерінде шаруашылық қызметке шектеу қойылатыны көрсетілген.

Табиғи ерекшеліктері

Қолжетімді өңірлік сипаттамаға сәйкес, қаумал аумағының басым бөлігін жазық және аздап белесті жер бедері құрайды. Жазық бөліктерде қарағайлы ормандар таралған, ал олардың астыңғы ярусында көктерек, қайың және жидекті бұталар кездеседі. Бұл аумақ Ақмола өңіріне тән дала және орманды-дала табиғи кешендерінің ұштасуымен ерекшеленеді.

Флорасы мен фаунасы

Ашық қолжетімді сипаттамаларда қаумалдың өсімдік жамылғысында қарағай, көктерек, қайың және бұталы өсімдіктер басым екені көрсетілген. Фаунасында негізінен ірі тұяқты жануарлар кездеседі, соның ішінде марал, бұлан және елік аталады. Қыс мезгілінің қаталдығына байланысты жануарларды қолдау үшін қаумал аумағында азықтандыру орындары мен ықтасын құрылыстар орналастырылғаны да жазылған.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Бұланды мемлекеттік табиғи қаумалы Ақмола облысындағы зоологиялық бағыттағы маңызды қорғалатын аумақтардың бірі болып табылады. Ол өңірдегі жануарлар дүниесін, орманды-дала ландшафттарын және табиғи экожүйелерді сақтауға қызмет етеді. Қаумал аумағында шаруашылық қызметтің шектелуі оның табиғатты қорғау режимінің нақты қолданылатынын және биоалуантүрлілікті сақтаудағы рөлін күшейтеді.

Ерейментау Мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Бұрын республикалық зоологиялық қорықша ретінде ресми құжаттарда көрсетілген; қазіргі ашық деректерде осы аумақ «Бұйратау» ҰТП-ның Ерейментау филиалы ретінде аталады. Ақмола облысы, Ерейментау ауданы.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Ерейментау мемлекеттік табиғи қаумалы — ескі ресми құжаттарда республикалық маңызы бар мемлекеттік зоологиялық табиғи қаумал ретінде көрсетілген. 2006 жылғы ресми кадастрлық құжатта ол дәл осы атаумен берілген. Ал қазіргі ашық ресми деректерде Ерейментау аумағы «Бұйратау» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің «Ерейментау» филиалы ретінде аталады.

Орналасуы мен ауданы

Ескі ресми дерек бойынша қаумал Ақмола облысының Ерейментау ауданында орналасқан, ауданы 35,0 мың гектар. Ал қазіргі ресми мәліметте «Бұйратау» ұлттық паркінің Ерейментау филиалының ауданы 60 814 гектар, ал парктің жалпы ауданы 88 968 гектар деп көрсетіледі.

Құрылу мақсаты

Ерейментау қаумалы зоологиялық қорықша ретінде жануарлар дүниесін және олардың табиғи мекен ету ортасын сақтау мақсатына бағытталған. Қазіргі «Бұйратау» ұлттық паркі туралы ресми сипаттамада да аумақтың негізгі міндеті табиғи кешендерді, дала экожүйелерін және сирек жануарлар мен өсімдіктерді қорғау екені көрсетіледі.

Табиғи ерекшеліктері

2006 жылғы кадастрлық құжатта Ерейментау қаумалының жер бедері «жазық-жоталы» деп сипатталған. Қазіргі «Бұйратау» ұлттық паркі туралы ресми мәлімет бойынша Ерейментау аумағы орташа құрғақ және құрғақ дала белдеулерінің өтпелі аймағында орналасқан, мұнда дала экожүйелері орманмен, соның ішінде қайың шоқтары мен қара қандыағаш қауымдастықтарымен ұштасады.

Флорасы мен фаунасы

Қорықшада көне дәуірлерден осы уақытқа дейін сақталып қалған реликт өсімдіктердің алуан түрлері өседі. Өсімдіктердің 400-дей түрінің 50-ге жуығы Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Мысалы, жабысқақ қандыағаш, көктем жанаргүлі, т.б. Қорықшада негізінен жан-жануарлар дүниесі қорғалады. Арқар, елік, дала суыры, ақ қоян сияқты бағалы аңдармен қатар 150-ге жуық құстардың түрлері бар. Онда Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген хайуанаттардан: арқар, безгелдек, қызылжемсаулы қарашақаз, сұңқылдақ аққу, дуадақ, ақбас тырна, дала қыраны, лашын, т.б. мекендейді.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Ерейментау аумағы Ақмола өңіріндегі биологиялық әртүрлілікті сақтауда маңызды рөл атқарады. Бұрын ол жеке зоологиялық қаумал ретінде жануарлар дүниесін қорғауға қызмет етсе, қазіргі кезеңде бұл аумақ «Бұйратау» ұлттық паркінің құрамында табиғи кешендерді, сирек түрлерді және дала ландшафттарын сақтау жүйесіне енген. Осы тұрғыдан Ерейментау аумағы өңірдің экологиялық тепе-теңдігін сақтау мен табиғатты қорғау ісінде маңызды нысан болып саналады.

Қызылтау Мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Республикалық маңызы бар табиғи-зоологиялық қорықша; Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, 1981 жылы құрылған, жалпы ауданы шамамен 60 мың га.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Қызылтау қорықшасы — республикалық маңызы бар табиғи-зоологиялық қорықша. Бұл ерекше қорғалатын табиғи аумақ Павлодар облысындағы табиғи кешендер мен сирек түрлерді қорғауға арналған маңызды нысандардың бірі болып табылады.

Орналасуы мен ауданы

Қорықша Павлодар облысының Баянауыл ауданында орналасқан. Ол 1981 жылы ұйымдастырылған. Жалпы аумағы шамамен 60 мың гектарды құрайды. Оның ішінде таулы жерлер шамамен 50 100 га, 8600 га дала, 1200 га егістік жер, 200 га орман алқабы болып келеді (ресми тізімдердегі нақты бөліністер өзгеруі мүмкін).

Құрылу мақсаты

Қызылтау қорықшасы шаруашылық, ғылыми және мәдени құндылықтарды қалпына келтіру және сақтау, сондай-ақ жануарлар мен өсімдіктердің жойылып бара жатқан түрлерін қорғау мақсатында құрылған. Осыған байланысты қорықша өңірдің табиғи байлығын сақтауға және сирек түрлердің таралу аймағын қорғауға бағытталған.

Табиғи ерекшеліктері

Қорықша аумағы табиғи ландшафтардың алуан түрлілігімен ерекшеленеді. Мұнда тау, дала, орман және ішінара егістік жерлер қатар кездеседі. Осындай жер бедерінің әртүрлілігі бұл аумақта жануарлар мен өсімдіктердің көптеген түрлерінің тіршілік етуіне қолайлы жағдай жасайды. Қызылтау өңіріне тән ұсақ шоқылы және жоталы бедер қорықшаның табиғи келбетін айқындайды.

Флорасы мен фаунасы

Қорықша жануарлар дүниесіне бай. Мұнда арқар, бүркіт, ителгі, құр, лашын, сұр шіл, қоян, суыр, борсық, қарсақ, елік және басқа да жануарлар мекендейді. Әсіресе арқар мен жыртқыш құстардың кездесуі қорықшаның зоологиялық маңызын арттырады. Қорықша тек жануарлар дүниесін ғана емес, сирек және жойылып бара жатқан өсімдік түрлерін сақтауда да маңызды рөл атқарады.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Қызылтау қорықшасы Баянауыл өңірінің биологиялық әртүрлілігін сақтау ісінде маңызды орын алады. Ол сирек жануарлар мен өсімдіктерді қорғауға, табиғи кешендерді қалпына келтіруге және өңірдің экологиялық тепе-теңдігін сақтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл қорықша ғылыми зерттеу, табиғатты қорғау және экологиялық ағарту тұрғысынан да құнды аумақ болып саналады.

Ертіс жағалауы Мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Республикалық маңызы бар кешенді мемлекеттік табиғи қаумал; Павлодар облысының бірнеше аудандары мен Ақсу, Павлодар қалалары, ресми дерек бойынша жалпы ауданы 377 055,23 га.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

«Ертіс жағалауы» мемлекеттік табиғи қаумалы — республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Қазіргі ресми тізімдерде ол мемлекеттік табиғи қаумал (кешенді) ретінде көрсетілген. Қаумал 2001 жылғы 27 маусымдағы №877 Үкімет қаулысымен бекітілген, ал қазіргі таңда Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің қарауында.

Географиялық орналасуы мен ауданы

Қаумал Павлодар облысы аумағында, Ақтоғай, Железинка, Ертіс, Тереңкөл, Май, Павлодар, Аққулы аудандары, сондай-ақ Ақсу және Павлодар қалалары жерінде орналасқан. Қазіргі ресми дерек бойынша оның жалпы ауданы 377 055,23 гектарды құрайды. Ертеректегі тізімдерде аумағы 377 133 га деп көрсетілген, кейін Үкімет қаулысымен оның аумағы 77,77 га-ға қысқартылған.

Құрылу мақсаты

Қаумалдың кешенді мәртебесі оның тек жануарлар дүниесін ғана емес, Ертіс өзені жайылмасының табиғи кешендерін тұтас сақтауға бағытталғанын көрсетеді. Яғни бұл аумақ өзен аңғарының ландшафтарын, жағалық экожүйелерін, өсімдіктер мен жануарлардың тіршілік ету ортасын қорғау үшін ұйымдастырылған деп түсіндіруге болады.

Табиғи ерекшеліктері

Ертіс жағалауы қаумалының басты табиғи ерекшелігі — оның Ертіс өзені алқабында, өзеннің екі жағалауын бойлай орналасуында. QazTravel сипаттамасына сәйкес, Ертіс алқабы шартты түрде үш санатқа бөлінеді, ал олардың әрқайсысы су құрамымен, жер бедерімен және топырақ жамылғысымен ерекшеленеді. Ресми кадастрлық тізімдерде аумақтың жер бедері жазық деп көрсетілген.

Флорасы мен фаунасы

Қаумал аумағында ақ шілік, қотыр қайың, қаратерек және ақтерек тоғайлары мен ормандары өседі. Жергілікті фауна құрамында балықтың 20 түрі, құстың 105 түрі және сүтқоректілердің 55 түрі бар деп көрсетіледі. Жануарлардың ішінде түлкі, бұғы, елік, сарышұнақ және басқа кеміргіштер басым кездеседі. Бұл деректер қаумалдың тек жағалық өсімдік жамылғысымен емес, сонымен қатар бай жайылмалық фаунасымен де құнды екенін көрсетеді.

Табиғат қорғаудағы маңызы

«Ертіс жағалауы» қаумалы Павлодар өңіріндегі ең ірі қорғалатын жайылмалық аумақтардың бірі ретінде өзен аңғары экожүйелерін, жағалық орман-тоғайларды және су маңындағы жануарлар мекенін сақтауда маңызды рөл атқарады. Оның кешенді мәртебесі мен кең аумағы бұл нысанның биоалуантүрлілікті қорғау, табиғи ландшафтарды сақтау және экологиялық тепе-теңдікті қолдау үшін ерекше мәнге ие екенін көрсетеді.

Михайловский мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Республикалық зоологиялық қорықша; Қостанай облысы, Қарабалық ауданы, ресми тізім бойынша 76 800 га.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Михайловский мемлекеттік табиғи қаумалы — республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи қаумал, түрі бойынша зоологиялық ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Қазіргі республикалық ЕҚТА тізімінде дәл осы мәртебемен көрсетілген.

Орналасуы мен ауданы

Қаумал Қостанай облысының Қарабалық ауданында орналасқан. Қазіргі ресми тізімдерде жалпы ауданы 76 800 гектар деп беріледі.

Құрылу мақсаты

Зоологиялық қорықша болғандықтан негізгі мақсаты — жануарлар дүниесін және мекен ету ортасын сақтау. Облыс әкімдігінің қаулысында аңшылыққа, ұяларды бүлдіруге, жұмыртқа жинауға және табиғи кешендерге зиян келтіруге тыйым салынатыны көрсетілген. Қосымша дереккөздерде 1967 жылы ұйымдастырылып, кейін республикалық мәртебе алғаны айтылады.

Табиғи ерекшеліктері

Қарабалық ауданындағы орманды-дала белдеуінде орналасуы зоологиялық қаумал мәртебесімен бірге орманды және далалық табиғи кешендерді қамтитынын аңғартады. Қосымша сипаттамаларда қайың, тал, татар үйеңкісі, көктерек тектес ағаштар мен шөптесін өсімдіктер таралғаны айтылады.

Флорасы мен фаунасы

Толық түрлік тізім ресми тізімдерде берілмеген. Қосымша дереккөздерде сібір елігі, бұлан, орман сусары, құр, ақ кекілік, сұр кекілік, тырна-биші сияқты жануарлар мен құстар; өсімдіктерден үлпек қайың, салбыраңқы қайың, бесаталық тал, бальзамды терек, татар үйеңкісі, жұпаршөп кездесетіні айтылады. Бұл мәліметтер энциклопедиялық сипаттағы деректерден алынғандықтан қосымша сипаттама ретінде қараған дұрыс.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Михайловский қаумалы Қостанай облысындағы орманды-дала жануарларын және олардың көбею мен мекен ету ортасын қорғауда маңызды рөл атқарады; өңірдің биоалуантүрлілігін сақтауға бағытталған маңызды зоологиялық қорықшалардың бірі.

Таунсор мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Республикалық зоологиялық қорықша; Қамысты ауданы, ресми шолу бойынша 31 700 га; көлдік-батпақты жүйе мен 170-тан астам омыртқалы түр.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Таунсор мемлекеттік табиғи қаумалы — республикалық маңызы бар зоологиялық мемлекеттік табиғи қаумал. 2023 жылдың соңындағы облыстық ресми тізімде дәл осы мәртебемен берілген.

Орналасуы мен ауданы

Қаумал Қостанай облысының Қамысты ауданында орналасқан. Соңғы өңірлік ресми шолуда ауданы 31 700 гектар деп көрсетілген. Бұрын аумақ қысқартылғаны туралы Үкімет қаулысы болған, сондықтан қазіргі ресми көрсеткіш ретінде 31 700 га қолдануға болады.

Құрылу мақсаты

Негізгі мақсат — сирек жануарларды және олардың мекен ету ортасын сақтау. 2024 жылғы облыстық шолуда да осы мақсат тікелей көрсетілген. Кеңейтілген сипаттамада аумақ 1974 жылы облыстық қорықша ретінде ұйымдастырылғаны жазылған.

Табиғи ерекшеліктері

Басты ерекшелік — тұщы, кермек және тұзды көлдер мен батпақтар жүйесін қамтуы. Қамысты қопалар, көл маңы батпақтары, сортаң жағалаулар мен дала учаскелері ұштасады. Қайыңдысор көлі маңында көктерек шоқтары кездеседі.

Флорасы мен фаунасы

Флорада галофитті, далалық және су маңы өсімдіктері қатар таралған. Фаунада 170-тен астам омыртқалы түр, соның ішінде 30 сүтқоректі және 134 құс түрі бар. Сүтқоректілерден қасқыр, түлкі, қарсақ, дала күзені, борсық, қабан, үлкен саршұнақ; құстардан бозторғайлар, дала жылқышысы, бөдене, безгелдек, ақбас тырна және су құстары. Тұщы көлдер мен батпақтарда 60-тан астам құс түрі тіркелген. Қызыл кітап пен IUCN тізімдеріне енген сирек түрлер де кездеседі.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Таунсор қаумалы Қостанай облысының көлдік-далалық экожүйелерін және су-батпақ құстарының мекенін сақтауда маңызды. Сирек құстар мен сулы-батпақты кешендерді қорғауда ерекше рөл атқарады.

Сарықопа Мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Бұрын республикалық зоологиялық мемлекеттік табиғи қаумал; Қостанай облысы, Жангелді ауданы; 2012 жылы «Алтын Дала» МТР құрамына енгізілді; қазір Сарықопа кластері 52 115 га, Сарықопа көлдер жүйесі.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Сарықопа мемлекеттік табиғи қаумалы — бұрын республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи қаумал (зоологиялық) ретінде көрсетілген. Ресми үкіметтік тізімде ол Жангелді ауданындағы 51 200 гектарлық зоологиялық қаумал ретінде берілген. Бірақ 2012 жылғы Үкімет қаулысымен Сарықопа қаумалының аумағы «Алтын Дала» мемлекеттік табиғи резерватының құрамына енгізілді, сондықтан қазіргі мәтінде осы тарихи өзгерісті бірге көрсету дұрыс.

Географиялық орналасуы мен ауданы

Сарықопа Қостанай облысының Жангелді ауданы аумағында орналасқан. Бұрынғы жеке қаумалдың ресми ауданы 51 200 га болған. Қазіргі кезде бұл аумақ «Алтын Дала» мемлекеттік табиғи резерватының Сарықопа кластері ретінде қарастырылады, оның ауданы 52 115 га деп көрсетілген және ол Сарықопа көлдер жүйесін қамтиды.

Құрылу мақсаты

Сарықопа қаумалының зоологиялық мәртебесі оның негізгі мақсаты жануарлар дүниесін және олардың мекен ету ортасын қорғау болғанын көрсетеді. Қостанай облысы әкімдігінің бұрынғы шектеу қою туралы қаулысында Сарықопа қаумалы аумағында аңшылыққа, ұяларды бүлдіруге, жұмыртқа жинауға, бөтен түрлерді жерсіндіруге және табиғи кешендерге зиян келтіретін басқа әрекеттерге тыйым салынғаны нақты жазылған. Бұл оның басты міндеті сирек жануарлар мен құстардың тіршілік ету жағдайын сақтау болғанын дәлелдейді.

Табиғи ерекшеліктері

Сарықопаның басты табиғи ерекшелігі — оның көлдер жүйесімен байланысты сулы-батпақты және далалық ландшафттарды қамтуында. 2024 жылғы облыстық материалда Сарықопа учаскесі арнайы «Сарықопа көлдер жүйесі» деп аталған. Мұндай орта су құстары мен далалық фауна үшін маңызды мекен қалыптастырады. Сондықтан Сарықопа аумағы көлдік-далалық табиғи кешен ретінде бағаланады.

Флорасы мен фаунасы

Ашық ресми құжаттарда Сарықопа қаумалының толық түрлік тізімі егжей-тегжейлі берілмейді. Дегенмен бұрынғы шектеу қою құжатында бұл аумақтың су құстары мен шалшықшы құстардың ұя салу кезеңінде ерекше қорғалатыны көрсетілген, сондай-ақ көл жағалауларына жақын мал жаю мен адам әрекетін шектеу нормалары енгізілген. Бұл Сарықопаның әсіресе құстар дүниесі үшін маңызды екенін аңғартады. Қазіргі кезеңде бұл аумақ Алтын Дала резерваты құрамында ақбөкен мен басқа сирек жануарлардың мекен ету ортасын қорғау жүйесінің бір бөлігіне айналған.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Сарықопа аумағы Қостанай өңіріндегі көлдік-далалық экожүйелерді сақтауда маңызды рөл атқарады. Бұрын ол жеке зоологиялық қаумал ретінде қорғалса, қазіргі кезде Алтын Дала резерватының негізгі кластерлерінің бірі ретінде табиғатты қорғау маңызы сохраналған. Оның құндылығы — сулы-батпақты алқаптарды, құстар мекенін және дала жануарларының тіршілік ету ортасын қорғауында.

Жарсор–Ұрқаш мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

2008 жылы құрылған зоологиялық қорықша; Наурызым қорығының басқаруында; Рамсар тізімі; Қамысты ауданы, 29 344,1 га.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Жарсор–Ұрқаш мемлекеттік табиғи қаумалы — республикалық маңызы бар зоологиялық ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 маусымдағы №570 қаулысымен құрылған. Қазіргі кезде Наурызым мемлекеттік табиғи қорығының басқаруында. 2009 жылы халықаралық маңызы бар сулы-батпақты жерлер тізіміне енгізілді.

Орналасуы мен ауданы

Қамысты ауданының оңтүстік-шығыс бөлігінде: Дружба ауылынан оңтүстік-батысқа шамамен 10 км, Ұрқаш ауылынан шығысқа 25 км, Қостанай қаласынан шамамен 202 км оңтүстік-батысқа. Ауданы 29 344,1 гектар.

Құрылу мақсаты

Негізгі мақсат — сирек құстар мен құрғақ дала белдемінің биоалуантүрлілігін сақтау. Алғашында WWF жобасы аясында суда жүзетін құстар үшін қорғалатын сулы-батпақты желінің маңызды буыны ретінде ұсынылған; 2006 жылы Қазақстанның негізгі орнитологиялық аумақтарының тізіміне енгізілген.

Табиғи ерекшеліктері

Сулы-батпақты жерлер мен далалық ландшафттардың түйіскен аумағында орналасқан. Жарсор және Ұрқаш тұзды көлдері, Ақсу сияқты тұщы көлдер бар. Көлдер терең қазаншұңқырларда, кей жерлерінде тік жағалар. Дала өсімдік жамылғысы басым; суайрықтарда шөпті-бетегелі және құмды-селеулі дала қауымдастықтары.

Флорасы мен фаунасы

Аумақ құстар дүниесімен орнитологиялық тұрғыдан құнды. Суда жүзетін және су маңындағы құстарға қолайлы көлдік-далалық орта бұл нысанды ерекше маңызды етеді.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Жарсор–Ұрқаш Қостанай облысындағы сулы-батпақты және далалық экожүйелерді, халықаралық маңызы бар сулы-батпақты алқап ретінде су құстарының мекенін сақтауда маңызды. Сирек құстар мен өңірдің экологиялық тепе-теңдігін қорғауда рөл атқарады.

Сорговский мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Зоологиялық бағыттағы ерекше қорғалатын табиғи аумақ; Есіл аңғары, 1968 жылы құрылған, жалпы ауданы 134 мың га. Есілдің оң жақ биік жарқабақтары, жайылма ормандар, сирек орхидеялар.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Согровский мемлекеттік табиғи қаумалы — зоологиялық бағыттағы ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Ол Солтүстік Қазақстан өңіріндегі табиғи кешендерді, сирек және жойылып бара жатқан жануарлар мен өсімдіктерді қорғауға арналған маңызды қорықшалардың бірі.

Географиялық орналасуы мен ауданы

Қорықша 1968 жылы құрылған. Оның жалпы ауданы 134 мың гектарды құрайды. Согровский қаумалы Есіл өзені аңғарында орналасқан. Оның батыс шекарасы Есіл өзені бойымен 45 км-ге созылады, ал солтүстік шекарасы Түмен облысымен шектеседі.

Құрылу мақсаты

Қорықшаны құрудың негізгі мақсаты — Есіл өзені аңғарындағы табиғи кешендерді, әсіресе жайылма үсті ормандарын, олардың құрамындағы сирек және жойылып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлар дүниесін сақтау. Сонымен бірге бұл аумақ ғылыми және табиғат қорғау тұрғысынан құнды геологиялық және ландшафтық нысандарды қорғауға бағытталған.

Табиғи ерекшеліктері

Согровский қаумалының басты ерекшелігі — оның Есіл өзені аңғарында орналасуы. Бұл қорықшада өзен жағалауының табиғи бедері ерекше жақсы сақталған. Красноярка мен Долматово ауылдарының аралығында Есілдің оң жағалауындағы биік тік жарқабақтар кездеседі, олардың кейбірі өзен деңгейінен 40–50 метрге дейін биіктейді. Бұл аумақтар тек Петропавл қаласының солтүстігіндегі Есіл өзенінің осы бөліміне ғана тән ерекше жер бедерімен сипатталады. Биік жағалық беткейлер кей жерлерде созылыңқы жайпақ жондармен алмасып отырады. Кейбір учаскелер бірегей геологиялық қималар болып саналады, өйткені мұнда ғалымдар палеоген және неоген дәуірлерінің континенттік шөгінді қабаттарын зерттейді. Сондықтан Согровский қаумалы тек биологиялық емес, геологиялық тұрғыдан да өте құнды аумақ.

Флорасы мен фаунасы

Қорықшаның табиғи ландшафты өте бай. Өзен маңында тал бұталары, жондардың үстінде қайыңды тоғайлар, ал жайылма бөліктерінде күміс терек, қара терек, мойыл, тал және итмұрыннан тұратын уремалық ормандар таралған. Бұл ормандарды Солтүстік Қазақстанның нағыз «джунглиі» деуге болады, өйткені мұндағы шөптесін өсімдіктердің биіктігі кейде 3 метрге дейін жетеді. Судың мол болуы өсімдіктер жамылғысының ерекше қалың әрі алуан түрлі дамуына ықпал етеді. Кей жерлерде Есілге қарай шығатын терең жыралар кездеседі. Дәл осы аумақта Солтүстік Қазақстан бойынша сирек кездесетін, Қызыл кітапқа енгізілген үш түрлі орхидея — «венерин башмачоктар» өседі. Бұл қорықшаның ботаникалық маңызын күшейтеді.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Согровский қаумалының басты құндылығы — оның Есіл өзені аңғарының бірегей жайылмалық ормандарын, сирек өсімдіктерін және табиғи ландшафттарын сақтауға мүмкіндік беруінде. Сонымен қатар бұл аумақ сирек түрлерді қорғаумен қатар, ерекше геологиялық қималарды және өзен аңғарының табиғи бедерін зерттеу үшін де маңызды. Яғни Согровский қаумалының маңызы тек зоологиялық немесе ботаникалық тұрғыдан ғана емес, ландшафтық, геологиялық және ғылыми тұрғыдан да өте жоғары.

Мамлют мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Республикалық зоологиялық қорықша; Мамлют ауданы, 52 400 га. Орманды-дала реликтісі, су құстары, бұлан, елік, қабан, ондатра.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Мамлют мемлекеттік табиғи қаумалы — республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи қаумал, түрі бойынша зоологиялық ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Қазіргі республикалық маңызы бар ЕҚТА тізімінде ол осы мәртебемен көрсетілген.

Орналасуы мен ауданы

Қазіргі ресми тізімде қаумалдың ауданы 52 400 гектар деп көрсетілген және ол Солтүстік Қазақстан облысының Мамлют ауданында орналасқан. Сонымен қатар ашық өңірлік сипаттамаларда қаумал Мамлют және Қызылжар аудандары шегінде орналасады деп беріледі; сондықтан сипаттамалық мәтінде осыны ескертуге болады.

Құрылу мақсаты

Ашық өңірлік және музейлік сипаттамаларға сәйкес, қаумалдың негізгі мақсаты — көктемгі және күзгі көші-қон кезінде су құстарын, сондай-ақ бұлан, елік, қабан, құр, орман сусары, ондатра сияқты жануарларды сақтау және жалпы биоалуантүрліліктің экологиялық тепе-теңдігін қорғау. Құрылу уақыты туралы дереккөздерде айырмашылық бар: кей материалдарда 1967 жыл, кейбір тарихи жарияланымдарда 1974 жыл аталады.

Табиғи ерекшеліктері

Мамлют қаумалы орманды-дала белдеуіндегі реликттік табиғи учаске ретінде сипатталады. Ашық экокарта дерегінде ол Становое ауылы маңында орналасқаны, мұнда ағаш өсімдіктерінен қарағай мен қайың, бұталардан багульник пен мүкжидек өсетіні, сондай-ақ сирек кездесетін шықшөптің (росянка) үлгілері бар екені көрсетілген. Басқа сипаттамаларда аумақта далалық жерлер, орман және батпақты алқаптар басым екені айтылады.

Флорасы мен фаунасы

Қаумалдың басты табиғи құндылығы — орманды-дала және сулы-батпақты кешендерге тән жануарлар мен өсімдіктердің сақталуы. Ашық дереккөздерде мұнда су құстары, бұлан, елік, қабан, құр, орман сусары, ондатра сияқты түрлер қорғалатыны көрсетіледі. Өсімдік жамылғысында қарағайлы-қайыңды тоғайлар, багульник, мүкжидек және сирек шықшөп кездеседі, бұл аумақтың ботаникалық тұрғыдан да құнды екенін көрсетеді.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Мамлют қаумалының маңызы — Солтүстік Қазақстанның орманды-дала аймағындағы реликттік табиғи кешендерді, су құстарының аялдау орындарын және аң-құстардың мекен ету ортасын сақтауда. Бұл аумақ өңірдегі биоалуантүрлілікті қорғауға, сирек өсімдіктерді сақтауға және табиғи тепе-теңдікті қолдауға қызмет етеді.

Смирнов мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Республикалық зоологиялық қорықша; Аққайың, Қызылжар, Есіл аудандары, 1967 ж., 240 мың га. Батыс Сібір жазығы, көлдер, су құстары.

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Смирнов мемлекеттік табиғи қаумалы — республикалық маңызы бар зоологиялық ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Ол Солтүстік Қазақстан облысындағы жануарлар дүниесін және олардың тіршілік ету ортасын қорғауға арналған маңызды қорықшалардың бірі болып табылады.

Географиялық орналасуы мен ауданы

Смирнов қаумалы Аққайың, Қызылжар және Есіл аудандары аумағында орналасқан. Ол 1967 жылы құрылған. Қорықшаның жалпы ауданы 240 мың гектарды құрайды. Оның ішінде 36%-ын егістік жерлер, 2,6%-ын сулы-батпақты алқаптар, ал 2,7%-ын өзге жер санаттары алып жатыр.

Құрылу мақсаты

Қорықшаның негізгі мақсаты — өңірдегі жануарлар дүниесін, әсіресе орманды-дала және сулы-батпақты алқаптарға тән аң-құстарды сақтау. Сонымен қатар бұл аумақ су құстарының ұя салу, демалу және көші-қон кезінде аялдау орындарын қорғауға бағытталған.

Табиғи ерекшеліктері

Смирнов қаумалының басым табиғи ландшафттары — Батыс Сібір жазығына тән жазық тегіс алқаптар. Бұл жерлерде қарағайлы орман мен қайың-көктерек ормандарының массивтері таралған. Қорықша аумағындағы көлдер сулы-батпақты орта қалыптастырып, су құстарының ұя салуына және маусымдық шоғырлануына қолайлы жағдай жасайды.

Флорасы мен фаунасы

Қорықша жануарлар дүниесіне бай. Тұяқты жануарлардан мұнда бұлан, елік, қабан кездеседі, сондай-ақ асыл бұғы жерсіндірілген. Жыртқыш аңдардан түлкі, қасқыр, ақкіс, кеміргіштерден ондатра мен қоян тіркелген. Сулы-батпақты алқаптар мен көлдер көші-қон кезеңінде мыңдаған құстарға пана болады. Мұнда сұр қаздар, ақмаңдай қаздар, үйректер, қасқалдақтар, шалшықшы құстар кездеседі. Сонымен қатар Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген сыбырлақ аққу, ақ тырна (стерх), ақбас үйрек, қызылжемсаулы қарашақаз сияқты сирек құстар да ұшырасады.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Смирнов қаумалының басты маңызы — орманды-дала және сулы-батпақты экожүйелерді, су құстарының ұя салу және аялдау орындарын, сондай-ақ сирек және қорғалатын жануарлар түрлерін сақтауында. Қорықша Солтүстік Қазақстан облысының биоалуантүрлілігін қорғауда, көші-қон құстарының табиғи мекендерін сақтауда және өңірдің экологиялық тепе-теңдігін қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.

Орлиногорск мемлекеттік табиғи қаумалы (қорықша)

Республикалық ботаникалық қорықша; Айыртау ауданы, 3 450 га. Дала қауымдастықтары, Орлиная гранитті шоқысы (372 м).

Облыс туралы

Атауы мен мәртебесі

Орлиногорск мемлекеттік табиғи қаумалы — республикалық маңызы бар ботаникалық ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Ресми тізімде ол дәл осы мәртебемен көрсетілген.

Географиялық орналасуы мен ауданы

Қаумал Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау ауданында орналасқан. Оның жалпы ауданы 3 450 гектар.

Құрылу мақсаты

Орлиногорск қаумалының негізгі мақсаты — құнды өсімдік жамылғысын сақтау, табиғи дала қауымдастықтарын қорғау және сирек жануарлардың мекен ету ортасын сақтау. Ашық сипаттамаларда ол ботаникалық қорықша ретінде бағаланады.

Табиғи ерекшеліктері

Қаумал аумағына ормансыз ашық кеңістіктер, астық тұқымдас-шөптесін қауымдастықтар және орман алқаптары тән. Оның солтүстік бөлігінде биіктігі 372 м болатын Орлиная гора гранитті шоқысы орналасқан. Бұл нысан далалық және ормандық ландшафттардың ұштасуымен ерекшеленеді.

Флорасы мен фаунасы

Өсімдік жамылғысының негізгі қорын далаға тән морковниково-красноковыльная және разнотравно-красноковыльная қауымдастықтар құрайды. Өсімдік түрлік құрамы аса бай емес, бұл өңірдің климат жағдайының қатаңдығымен түсіндіріледі. Орманды бөліктерінде елік, түлкі, тиін, құр, сұр кекілік және басқа да жануарлар мен құстар мекендейді.

Табиғат қорғаудағы маңызы

Орлиногорск қаумалының басты маңызы — далалық өсімдік қауымдастықтарын, гранитті шоқылы жер бедерін және орманды учаскелерді біртұтас табиғи кешен ретінде сақтауында. Ол Солтүстік Қазақстанның ботаникалық әртүрлілігін қорғауға және табиғи ландшафттарды сақтауға қызмет етеді.