Ұлттық табиғи парк

«Бұйратау» Мемлекеттік Ұлттық Табиғи Паркі

Ерейментау мен Осакаров аудандары: дала мен орман ұштасуы, Әжібай–Бозайғыр көлдері, марал тәлімбағы және «Сұңқар таулары».

Атауы мен мәртебесі

«Бұйратау» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі — республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, ұлттық парк санатына жатады. Ол 2011 жылғы 11 наурызда құрылып, Қазақстандағы он екінші ұлттық парк ретінде сипатталады.

Географиялық орналасуы мен ауданы

Парк Ақмола облысының Ерейментау ауданы мен Қарағанды облысының Осакаров ауданы аумағында орналасқан. Ол екі филиалдан тұрады: Ерейментау филиалы — 60 814 га, Белодымов филиалы — 28 154 га. Жалпы аумағы 88 968 гектар, ал айналасында 88 064 гектар қорғау аймағы құрылған. Орталық кеңсесі Қарағанды облысының Молодежный кентінде орналасқан.

Құрылу тарихы мен мақсаты

Парк 2011 жылы Үкіметтің №247 қаулысы негізінде құрылды. Ол Теміртау және Ерейментау орман шаруашылығы мекемелерінің қор жерлерінде және мемлекеттік орман қоры жерлерінде ұйымдастырылған. Құрылу мақсаты — табиғи кешендер мен нысандарды сақтау, сонымен бірге халықты типтік және бірегей ландшафттармен, өсімдіктер мен жануарлар дүниесімен таныстыру арқылы экологиялық ағарту жұмысын жүргізу.

Табиғи ерекшеліктері

Бұйратау паркі орташа құрғақ және құрғақ дала белдеулерінің өтпелі аймағында орналасқан. Оның басты табиғи ерекшелігі — дала экожүйелерінің орманмен ұштасуы: мұнда қайың-көктерек шоқтары, қарағайлы алқаптар және реликт қара қандыағаш тоғайлары кездеседі. Белодымов бағытында Әжібай мен Бозайғыр көлдері, Қараағаш алқабы және теңіз деңгейінен 901 м биіктегі Ақдым тауы бар; Ерейментау жағындағы «Сұңқар таулары» бөлігінде гранитті жартастар, Әулие бұлақ және көптеген шағын жоталар шоғырланған.

Климаттық және топырақ ерекшеліктері

Ашық парк беттерінде климат бойынша мынадай көрсеткіштер берілген: қаңтардағы орташа температура шамамен –15...–19°C, шілдеде +22...+25°C, жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 240 мм. Топырақтың толық жіктемесі ашық ресми беттерде егжей-тегжейлі берілмейді, бірақ парк аумағында орман, бұта, дала, шалғын және сулы-батпақты өсімдік типтерінің таралуы жер бедері мен ылғалдануына қарай топырақ жамылғысының да әркелкі екенін аңғартады.

Гидрологиясы

Парк гидрографиясында көлдер мен бұлақтар маңызды орын алады. Белодымов филиалындағы Әжібай мен Бозайғыр — ең ірі көлдер. Әжібай көлінің суы кермек-тұзды, жағалауы құмды-тасты әрі қамысты; онда күміс мөңке, тұқы және сазан кездеседі. Ерейментау бөлігіндегі маңызды гидрологиялық нысандардың бірі — Әулие бұлақ, ол жартастар арасымен қарағайлы-қайыңды орман арқылы ағады.

Флорасы мен фаунасы

Парк биоалуантүрлілігімен ерекшеленеді. Қазіргі ресми бетте 610 өсімдік түрі, 59 сүтқоректі түрі, 205 құс түрі көрсетілген. Ертеректегі кең сипаттамаларда флорада 10 Қызыл кітап өсімдігі, фаунада арқар сияқты сирек аңдар, сондай-ақ бұлан, марал, елік, қабан, сілеусін, қасқыр, түлкі секілді түрлер аталады. Құстардың ішінде Қызыл кітапқа енген түрлер бар, ал парк аумағында реликт қара қандыағаш тоғайлары ерекше қорғалатын ботаникалық нысан саналады.

Табиғат қорғаудағы және ғылыми маңызы

Бұйратау — Сарыарқаның дала және орманды-дала шекарасындағы табиғи кешендерді сақтайтын маңызды ұлттық парк. Парк ғылыми зерттеулерді тұрақты жүргізеді: оның мамандары университеттермен ынтымақтасады, 13 жыл ішінде 90-нан астам ғылыми мақала жариялаған, ал ғылыми жұмыстар парк құрылғаннан бері жоспарлы түрде жалғасып келеді. Бұл аумақ сирек түрлерді, дала ландшафттарын және реликт өсімдіктерді сақтауымен құнды.

Туристік-рекреациялық маңызы

Парк экотуризмге де бейімделген. Қазіргі ресми жалпы мәлімет бетінде 4 негізгі маршрут көрсетілген: «Тоғыз шошақ», «Қарағайлы», атпен жүретін «Жүз бұлақ өлкесі» және «Белодымовский». Барлық туристік және экскурсиялық бағыттардың жалпы ұзындығы 86 км 23 м деп беріледі. Белодымов филиалында Орталық Қазақстандағы ең ірі, аумағы 400 гектар болатын марал тәлімбағы бар; ресми дерек бойынша одан табиғи ортаға 380-нен астам марал жіберілген. Сол тәлімбаққа 2020 жылы 10 бизон әкелінген.

Қазіргі экологиялық мәселелері

Парк үшін негізгі тәуекелдердің бірі — дала және орман өрттері. 2023 жылғы ресми хабарламада найзағайдан шыққан өрттің ерекше қорғалатын аумаққа өтіп, 800 гектарды қамтығаны, ал өртті сөндіруге құрғақ шөп пен қатты жел кедергі болғаны айтылған. Сонымен бірге парктің келу қағидаларында жолдан тыс жүруге, рұқсатсыз от жағуға, қоқыс тастауға, жануарларды үркітуге және су айдындарын ластауға тыйым салынған. Бұл өрт қаупімен қатар рекреациялық қысым да парк үшін басқарылып отырған маңызды мәселе екенін көрсетеді.

Сілтемелер мен дереккөздер

Фотогалерея

Суретті басыңыз — үлкейтілген көрініс

Ұлттық табиғи парктерҚұқықтық база