Ұлттық табиғи парк

«Бурабай» Мемлекеттік Ұлттық Табиғи Парк

Көкшетау қыраты, көлдер жүйесі, ЮНЕСКО биосфералық резерваты және Щучинск–Бурабай курорттық аймағы.

Атауы мен мәртебесі

«Бурабай» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі — республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, ұлттық парк санатына жатады. Парк Қазақстан Республикасы Президенті Іс басқармасының қарауында, ал ЮНЕСКО оны 2022 жылы биосфералық резерваттар жаһандық желісіне енгізді.

Географиялық орналасуы мен ауданы

Парк Ақмола облысының Бурабай ауданында, Көкшетау қыратының неғұрлым биік бөлігінде орналасқан. Қазіргі ресми және ЮНЕСКО деректерінде оның жерүсті аумағы 129 299 гектар деп көрсетіледі; биосфералық резерваттың жалпы ауданы одан кеңірек — 136 019 гектар, соның ішінде көлдер де қамтылады.

Құрылу тарихы мен мақсаты

Қазіргі ұлттық парк 2000 жылғы 12 тамызда құрылған. Ресми парк тарихында Бурабай аумағын қорғау бірнеше кезеңнен өткені көрсетіледі: 1920 жылы ол жалпы мемлекеттік маңызы бар курорт ретінде танылды, 1935 жылы қорық құрылды, 1951 жылы ол таратылып, кейін орман шаруашылығы және табиғи-сауықтыру кешені ретінде қайта ұйымдастырылды, ал 2000 жылы ұлттық парк мәртебесін алды. Парктің негізгі міндеттері — экожүйелердің тұтастығын, бірегей табиғи кешендер мен тарихи-мәдени нысандарды сақтау және бүлінген табиғи кешендерді қалпына келтіру.

Табиғи ерекшеліктері

Бурабайдың табиғи келбеті төмен таулы, ұсақ шоқылы және жазық бедердің үйлесуімен ерекшеленеді. Ресми сипаттамада Көкшетау таулары батысқа қарай шамамен 35 км созылып жататыны, ал бүкіл жотаның ең биік нүктесі Көкше шыңы екені көрсетіледі; ашық бетте оның биіктігі 887 м деп берілген. Бұл аумақта тау, орман, жартас және көл ландшафтары бір-бірімен тығыз байланыста дамыған.

Климаттық және топырақ ерекшеліктері

Парк климаты шұғыл континенттік: жазы жылы әрі кейде құрғақ, қысы суық және қар аздау. Ресми климаттық бетте шілденің орташа температурасы шамамен 19–20°C, абсолюттік максимум 39–40°C, минимум –45°C-қа дейін жететіні, ал жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 295 мм екені көрсетілген. Өсімдік жамылғысы жөніндегі ресми сипаттама бойынша ылғалдануы салыстырмалы жоғары болғандықтан Бурабай дала аймағында орманды-дала сипатындағы ерекше аумақ ретінде қалыптасқан.

Гидрологиясы

Бурабайдың гидрологиялық жүйесінің негізін көптеген көлдер құрайды. ЮНЕСКО дерегінде бұл аумақта 14 ірі көлдің жиынтық ауданы 100 км²-ден астам екені көрсетіледі. Негізгі тұщы көлдер ретінде Әулиекөл (Бурабай), Айнакөл, Шабақкөл, Қотыркөл және Шортанды аталады; олардың басым бөлігі ағынсыз, сондықтан су балансына булану мен су алу көлемі қатты әсер етеді. Ресми гидрологиялық сипаттамада курорттық аймақ пен Щучинск қаласының қажеттілігі үшін көлдерден қарқынды су алу табиғи су теңгеріміне ықпал ететіні арнайы атап өтіледі.

Флорасы мен фаунасы

Бурабай биоалуантүрлілігімен ерекшеленеді, бірақ түрлі дереккөздердегі сандар аздап өзгереді. Паркке арналған бір кең таралған анықтамада 754 өсімдік түрі мен 267 жануар түрі көрсетілсе, басқа деректе 757 өсімдік түрі және 305 жануар түрі беріледі; мұндай айырмашылық санау әдісіне байланысты болуы мүмкін. ЮНЕСКО биосфералық резерват сипаттамасында омыртқалы жануарлардың 277 түрі бар екені, соның ішінде 209 құс, 47 сүтқоректі, 15 балық, 5 бауырымен жорғалаушы және 1 қосмекенді түрі кездесетіні жазылған. Өсімдік жамылғысында қарағайлы және қайың-қарағайлы ормандар басым, ал ағаш жабынының шамамен 65%-ын қарағай, 31%-ын қайың құрайды.

Табиғат қорғаудағы және ғылыми маңызы

Бурабай ұлттық паркі орманды-дала экотонының биоалуантүрлілігін сақтайтын маңызды аумақтардың бірі. Парктің ресми материалдарында сирек және осал түрлерді қорғау, орманды қалпына келтіру, ғылыми инвентаризация жүргізу және гидрологиялық бақылауды күшейту бағытында жүйелі жұмыс атқарылғаны айтылады. 2023 жылғы ресми қорытындыда 6 көлде гидрологиялық посттар мен метеостансалар жабдықталғаны, 2020 жылдан бастап өртті ерте тану жүйесі енгізілгені, орман қалпына келтіру және флораны түгендеу жұмыстары жүргізілгені көрсетілген.

Туристік-рекреациялық маңызы

Бурабай Қазақстандағы ең танымал табиғи-туристік аймақтардың бірі. ЮНЕСКО бұл аумақтың Щучинск–Бурабай курорттық аймағының қалыптасуына байланысты ұзақ уақыттан бері танымал туристік бағыт екенін атап өтеді. Ресми парк дерегінде бүгінде 29 туристік маршрут бекітілгені, сонымен қатар өсімдік пен топырақты тапталудан қорғауға арналған шамамен 40 км жаяу және веложол инфрақұрылымы салынғаны көрсетіледі. Парк аумағындағы көрнекті нысандарға Оқжетпес жартасы, Кенесары үңгірі, Абылай хан алаңы, Әулиекөл және басқа да табиғи-тарихи орындар жатады.

Қазіргі экологиялық мәселелері

Бурабай үшін ең өзекті мәселелердің бірі — рекреациялық жүктеме, тұрмыстық қалдық және су айдындарына түсетін қысым. Ұлттық парк 2024 жылғы бір ғана жаз айында аумақтан 152 тонна қоқыс шығарылғанын хабарлаған; парк әкімшілігі демалушылар қалдықты арнайы жәшіктерге тастамай кететінін де ашық жазған. 2025 жылғы «Таза мұз» акциясы барысында Бурабай, Кіші Шабақты, Щучье, Катаркөл және Жүкей көлдерінен 850 кг, яғни 32 қап қоқыс жиналған. Бұған қоса, Ақмола облысы әкімдігі Бурабай курортына түсетін рекреациялық жүктемені азайту қажеттігін ресми түрде атап өткен.

Сілтемелер мен дереккөздер

Фотогалерея

Суретті басыңыз — үлкейтілген көрініс

Ұлттық табиғи парктерҚұқықтық база