Ұлттық табиғи парк
«Көкшетау» Мемлекеттік Ұлттық Табиғи Паркі
Ақмола мен Солтүстік Қазақстан: көлдер, тау массивтері, 5 филиал, 22 туристік маршрут және ЮНЕСКО аймағына жақын табиғи кешендер.
Атауы мен мәртебесі
«Көкшетау» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі — республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, ұлттық парк санатына жатады. Парк құрамында 5 филиал бар және оның аумағында республикалық маңызы бар 13 табиғат ескерткіші тіркелген.
Географиялық орналасуы мен ауданы
Парк Ақмола облысының Зеренді ауданы мен Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау ауданы аумағында орналасқан. Қазіргі ресми дерек бойынша оның жалпы ауданы 182 076 гектар; филиалдары: Айыртау — 46 234 га, Арықбалық — 52 735 га, Шалқар — 35 542 га, Зеренді — 36 625 га, «Орманды бұлақ» — 10 940 га.
Құрылу тарихы мен мақсаты
Парк Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 10 сәуірдегі №415 қаулысымен құрылды. Ал 1999 жылғы 23 тамыздағы №1220 қаулыға сәйкес оған Айыртау орман шаруашылығының 46 234 гектары қосылып, аумағы кеңейтілді. Ресми тарихи анықтамада паркті құрудың басты себебі бірегей табиғи ландшафттардың реттелмеген шаруашылық және рекреациялық пайдалану салдарынан тозуы болғаны айтылады. Негізгі міндеттері — эталондық және бірегей табиғи кешендерді сақтау, бұзылған табиғи және тарихи-мәдени нысандарды қалпына келтіру, экологиялық ағарту және мониторинг жүргізу.
Табиғи ерекшеліктері
Көкшетау ұлттық паркінің жер бедері аласа таулы массивтердің, ұсақ шоқылардың және жазықтардың күрделі үйлесімімен сипатталады; оларды көл қазаншұңқырлары мен шағын аңғарлар толықтырады. Бұл аумақ орманды дала мен дала белдеулерінің түйіскен жерінде орналасқан. Паркте Зеренді, Шалқар, Имантау сияқты көлдер, гранитті шыңдар, қарағайлы орман алқаптары және белесті-жазық ландшафттар қатар ұштасады.
Климаттық және топырақ ерекшеліктері
Парк аумағы орманды дала және дала климаттық аймақтарына жатады, климаты шұғыл континенттік: жазы ыстық, қысы суық әрі қар аз. Ресми дерек бойынша қаңтар температурасы шамамен –5-тен –35°C-қа, шілде температурасы +27-ден +35°C-қа дейін ауытқиды; жылдық жауын-шашын жазық бөлікте 250–300 мм, биік бөлікте 441 мм-ге дейін жетеді. Топырақ жамылғысында орман және орманды-дала ландшафттарына тән кешендер басым, әсіресе Зеренді филиалында орман және орманды-дала ландшафттары аумақтың 59%-ын қамтиды.
Флорасы мен фаунасы
Парк флорасы мен фаунасы бай. Ресми дерек бойынша парк аумағында құстардың 224 түрі, сүтқоректілердің 51 түрі, балықтардың 19 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 5 түрі және қосмекенділердің 1 түрі кездеседі; олардың қатарында марал, теңбіл бұғы сияқты жерсіндірілген түрлер де бар. Парк аумағын 2021–2025 жылдары зерттеу нәтижесінде 53 сирек өсімдік түрі анықталып, соның 14 түрі Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілгені көрсетілген. Сонымен бірге парк орнитофаунасы өте бай: Қызыл кітап бетінде аққу, бүркіт, аққұйрық субүркіт, дуадақ, сұңқылдақ аққу, тырна сияқты сирек құстар аталады.
Табиғат қорғаудағы және ғылыми маңызы
Көкшетау ұлттық паркі Солтүстік Қазақстанның орманды-көлді және ұсақ шоқылы ландшафттарын сақтайтын маңызды табиғи аумақ болып табылады. Паркте 2021–2025 жылдарға арналған ғылыми-зерттеу жоспары бойынша «Табиғат жылнамасын» жүргізу, табиғи үдерістерді бақылау, сирек өсімдіктердің таралуын зерттеу, су мен топырақ үлгілеріне химиялық талдау жасау, қарағай ормандарының фитопатологиялық жағдайын бағалау сияқты жұмыстар жүргізілген. Ғылым және экологиялық мониторинг бөлімі жыл сайын ғылыми кеңестер мен семинарлар өткізіп, нәтижелерін әдістемелік талаптарға сай рәсімдейді.
Туристік-рекреациялық маңызы
Парк экотуризм және танымдық демалыс тұрғысынан өте маңызды. Ресми материалда мұнда 22 туристік маршрут пен соқпақ бар екені көрсетілген: олардың ішінде автокөлікпен, су арқылы, жаяу, велосипедпен және атпен өтетін бағыттар бар. Барлық маршруттардың жалпы ұзындығы 639,3 км. Сонымен бірге парк аумағында табиғат ескерткіштерімен қатар Ботай қонысы, Айғаным қонысы сияқты тарихи-мәдени нысандар да бар, бұл оның танымдық маңызын күшейтеді.
Қазіргі экологиялық мәселелері
Парк материалдары мен жаңалықтарынан көрінетін негізгі экологиялық қысымдар — орман өрттері қаупі, рекреациялық жүктеме мен тұрмыстық қоқыс, сондай-ақ жекелеген көлдердегі су алмасу мен толығу проблемалары. Парк жарияланымдарында орман өрті құстардың ұяларын, жануарлардың азықтық базасын және өсімдік жамылғысын жоятын негізгі қауіптердің бірі ретінде көрсетіледі; 2026 жылы паркке 17 жаңа өрт сөндіру автокөлігі берілді, ал 2024 жылғы жұмыс сапарында өртті ерте анықтау жүйесі мен инженерлік инфрақұрылымды жаңғырту мәселелері талқыланған. Сонымен қатар 2024 жылғы «Саябақтар наурызы» аясында көл жағалауларынан 1800 кг және 500 кг қатты тұрмыстық қалдық шығарылғаны демалушылар әсерінің нақты көрінісі болып табылады. Зеренді көліне қатысты парк материалында су келетін арнаның бітелуі көлдің толысуына әсер етіп отырғаны айтылған.
Сілтемелер мен дереккөздер
- gnppkokshetau.kz — ресми сайт
https://gnppkokshetau.kz/home/
Фотогалерея
Суретті басыңыз — үлкейтілген көрініс